Pamięć jest w ciągłym ruchu
Człowiek współczesny ma z duszą kłopoty, dusza - jak mówi mój bohater - stała się towarem, bo dziś każdy pozwala się przerobić na klienta. Wyobraźnia, pamięć i poczucie miejsca w świecie są więc naszą bronią przeciw zamachowi na nas ze strony współczesnej cywilizacji. Istota wykorzeniona jest bezbronna wobec pokus podsuwanych nam przez tę cywilizację. A czym jest pamięć? Nie jest tablicą, na której życie zapisuje czyjąś historię, pamięć jest w ciągłym ruchu, jest organem kreacji. Jest odniesieniem, a to rzecz niezwykle istotna, by człowiek miał odniesienie, nawet do czegoś, co sam wykreował.
W środku jesteśmy baśnią, Wiesław Myśliwski
Wydawnictwo Znak, 2022
Naśladowane, a doświadczone
Nie można doradzać uczniowi zbyt długiego zajmowania się jedną metodą, manierą, jednego narodu smakiem itd. To, co jest prawdziwe i piękne, nie powinno być naśladowane, lecz doświadczone według swoich praw własnych i wyższych. Za wzór (jako non plus ultra) ani człowiek, ani naród służyć nie powinien: tylko wieczna i niewidzialna natura jest w nim i zawiera go w sobie. Ludzie i narody dostarczają tylko przykładów, które mniej więcej szczęśliwie się udały. Na koniec jednym słowem: to, w czym artysta (zawsze korzystający ze wszystkiego, co go otacza i uczy) zadziwia współczesnych, tylko mieć może z siebie i przez udoskonalenie samego siebie. Bo przyczyna tego i jego prawdziwie zasłużonej chwały tak w teraźniejszości, jak i w potomności, nie jest inna jak jego genialna indywidualność żyjąca w jego dziełach kunsztu.
Józef Elsner