To, że Historia i ambicje pozbawiły Cervantesa złudzeń, stało się impulsem do stworzenia postaci Don Kichota i imago mundi jako świata opowiadającego się po stronie natury oraz ironii: natury, ponieważ istnieje bez powodu, bez wielkości i bez celu (Sancho Pansa), i ironii, ponieważ świat, istniejąc na ten swój sposób, jest światem, który szydzi i ośmiesza, światem, który nieustannie zmienia w irrea1ność wszystko to, co człowiek może sobie uroić lub przedsięwziąć: wymarzoną wielkość, historyczne dokonania, ucieczkę od własnej mizerii w bohaterskie „ja”. Wszystko to okazuje się kolejnymi wiatrakami, a największym z nich jest sam świat i wraz z nim cała natura (IX, 15).

Notatki, Nicola Chiaromonte
Fundacja Terytoria Książki, Gdańsk 2015