Żeby wyćwiczyć jasność, należy przeżyć czerń, porządnie i do końca

Malowanie jest bez sensu, zmieniam zawód, już ostatecznie. Muszę mieć fach poważny - psychologia? prawo? Jeśli psychologia, to byłam zawsze praktykiem, choć nie rezygnowałam z aspiracji naukowych. Świadczy o tym kilkanaście artykułów w prasie fachowej oraz przewód doktorski otworzony niedawno.
Piszę pracę z zakresu wiktymologii. Przeczytałam, że ta nauka o ofiarach przestępstw rozpatruje świat w kategoriach krzywdy, cierpień i poniżenia człowieka, i pomyślałam, że nauka tak szlachetna nie powinna przeoczyć zagadnienia czerni. Zwróciłam się do doktora habilitowanego i poprosiłam o opiekę naukową nad moją pracą.
- Jakie pytanie postawiła pani przed sobą? - zapytał na wstępie doktor.
- Czy człowiek jest skazany na czerń.
- To dobre pytanie - pochwalił mnie, nie dziwiąc się specjalnie. -A czy zdefiniowała już pani pojęcie czerni?
- No nie właśnie.
- Nie szkodzi. W nauce tak bywa, że podstawowe pojęcia są niedookreślone - „człowiek” chociażby albo „wszechświat”, albo „szczęście”, albo „Bóg" - a cała konstrukcja na nich zbudowana jest poprawna. Więc i pani nie dookreśli pojęcia czerni, choć spróbuje się przybliżyć do niej, nieprawdaż? Czy czerń ma synonimy?
- Poniżenie, upokorzenie, udręka, mrok... ale to wcale nie przybliża.
- Czy da się ją wywieść od czegoś?

Czytaj więcej: Żeby wyćwiczyć jasność, należy przeżyć czerń, porządnie i do końca

Więzią wspólnotową jest język

Powiada się, że prawdziwą więzią wspólnotową jest język. Tutaj - to zakorzenienie w języku. Ale co, gdy wraz z językiem z tutaj, język z gdzie indziej od lat noszony w sobie jak wiatyk, zawłaszcza myśli - nawet sny - kiedy otwiera nowe, niedostępne przedtem obszary wrażliwości?
Lecz taka podróż - raz podjęta - prowadzi zwykle dalej: tam, gdzie gdzie indziej staje się niemiejscem - i to nie w tym znaczeniu, jakie nadaje mu francuski antropolog Marc Auge, ale tym - wziętym z filozoficznego języka gnozy - które oznacza miejsce poza granicą tego, co jest, poza czasem, kiedy człowiek - jakby w środku zakreślonego kredą koła - staje twarzą w twarz z sobą samym i zdumiony odkrywa, że przywołane gdzieś z dna pamięci imiona rzeczy, inkantacje, obrządki i ceremoniały odzyskują moc: że czas nie musi biec jak oszalały od nieszczęścia do nieszczęścia, od klęski do klęski, ale może układać się w uporządkowane sekwencje, wszystko powraca na swoje miejsce, tam gdzie być powinno - klimaty dzieciństwa, zapachy, dźwięki, poczucie bezpieczeństwa, nawet duchy odzyskują bezpieczne istnienie. Że wystarczy znaleźć właściwe zaklęcie, właściwe słowo. No właśnie, słowo...

Lekcja łaciny, Adam Wodnicki
Wyd. Austeria, 2016

Saeculorum novus nascitur ordo

W pałacowym ogrodzie spotykam Faustę. Flavia Maxima Fausta, żona cesarza - szczupła, niewysoka blondynka o okrągłej twarzy - patrzy na mnie spod mocno zarysowanych brwi dużymi, lekko wypukłymi oczami.
- Co robisz w moim ogrodzie? - pyta.
Jest piękna w białej, przewiązanej pod biustem stoli, w narzuconej na ramiona, spiętej fibulą palli. Nie wiem dlaczego - może z powodu śródziemnomorskiej karnacji - przypomina arabskie dziewczęta, które przed południem, podczas sobotniego targu w Arles, przekomarzają się na bulwarze des Lices z ciemnowłosymi chłopcami o podgolonych skroniach.
- Pani - odpowiadam - wybacz, nie znam etykiety cesarskiego dworu. Nie wiem, jak się należy zachować, jak wyrazić szacunek żonie władcy Zachodu. Znalazłem się tutaj przez nieuwagę. Zabłądziłem w nie moje strony. Mieszkam w innym czasie.
Patrzy na mnie uważnie.

Czytaj więcej: Saeculorum novus nascitur ordo

Lektury

Zapytałeś mnie jaka korzyść z Ewangelii czytanej po grecku.
Odpowiem, że przystoi abyśmy prowadzili
Palcem wzdłuż liter trwalszych niż kute w kamieniu,
Jak też abyśmy, z wolna wymawiając głoski,
Poznawali prawdziwe dostojeństwo mowy.
Przymuszonym uwagą, nie dalszy niż wczoraj
Wyda się tamten świat, choć twarze cezarów
Inne dziś na monetach. Ciągle trwa ten eon,
Lęk i pragnienie te same, oliwa i wino
I chleb znaczą to samo. Również chwiejność rzeczy
Chciwej jak niegdyś cudów. Nawet obyczaje,
Uczty weselne, leki, płacze po umarłych
Różnią się tylko pozornie.
I tak na każdej stronie wytrwały czytelnik
Dwadzieścia wieków widzi jako dni dwadzieścia
Kres mającego raz kiedyś eonu.

Czesław Miłosz

Pleni się ta swawola jak wiatropylny chwast

Coraz częściej marzy mi się pobyt w jakimś eremie. Dostać małą celę, czymkolwiek się posilić, bo nawet bym z tego cholernego gotowania zrezygnował, i całymi dniami rozmyślać. Cudowne życie człowieka, który rozmyśla nad naturą świata.

„Nie ma rozpusty gorszej niż myślenie.
Pleni się ta swawola jak wiatropylny chwast
na grządce wytyczonej pod stokrotki”.

Czytaj więcej: Pleni się ta swawola jak wiatropylny chwast