Postępuj inaczej niż wszyscy, więcej czytaj, mniej mów, zapłać rachunki. Jeśli w końcu przyjdą po ciebie, otworzysz im z czystym sumieniem. Amerykanie nie są mądrzejsi od Europejczyków, którzy widzieli, jak demokracja ulegała faszyzmowi, narodowemu socjalizmowi, komunizmowi. Nasza jedyna przewaga polega na tym, że możemy się uczyć na ich doświadczeniach. Oto dwadzieścia przykazań wynikających z XX wieku.

Czytaj więcej: Timothy Snyder: Dwadzieścia przykazań wolnych ludzi

W upalne, sierpniowe rano wysiadam z autobusu na rynku obcego miasta. Pragnę tu spędzić cały dzień aż do zmroku. Słońce jest jeszcze nieśmiałe, lecz już przygotowuje się do orgii, już stroi swe instrumenty. W przeczuciu tej orgii rozglądam się za cieniem. Obiecują mi go hojnie gęsty park, ciemniejący z dala na wzgórzu oraz sczerniałe od starości arkady rynku. Przywodzą one na myśl podcienia miast północnych Włoch. Ale w tej chwili można jeszcze oddychać młodym porankiem i nieograniczoną swobodą. Nikt mi nie towarzyszy, nikt nie przeszkadza, z nikim, prawdopodobnie nie będę rozmawiał przez cały dzień. Nikogo w tym mieście nie znam, nigdy tu jeszcze nie byłem. Przybywam jako turysta, bez wytkniętego celu, żaden mnie tutaj nie sprowadza interes. Ta świadomość napełnia błogością i pozwala cieszyć się wszystkim, co w miejscu stałego zamieszkania jest mi co najmniej obojętne. Choć nigdy nie wiadomo, jakie potrzaski zastawia na nas przeznaczenie za rogatkami obcych miast.

Czytaj więcej: Siesta w obcym mieście

Stopniowe oddalanie się moje od natury, a także od ludzi, w ostatnich latach - proces narastającego wieku mojego - czyni te stany duchowe coraz groźniejszymi. Życie człowieka staje się, z wiekiem, stalową pułapką. Na początku miękkość i giętkość, brnie się w to łatwo - ale teraz miękka dłoń życia staje się żelazna, chłód nieubłagany metalu i straszne okrucieństwo kostniejącej arterii.

Czytaj więcej: Stopniowe oddalanie się

Dlaczego śmierć ludzka jest wciąż jeszcze, jak śmierć zwierzęcia? Dlaczego agonie nasze są tak samotne i tak prymitywne? Dlaczego nie zdołaliście ucywilizować śmierci?

Pomyśleć, że ta rzecz przerażająca, agonia, grasuje wśród nas równie dzika, jak za pierwszych dni stworzenia. Niczego nie dokonano z tym w ciągu tysiącleci, nie tknięto tego dzikiego tabu! Uprawiamy telewizję i używamy kołder elektrycznych, ale umieramy dziko. Zdarza się, że nieśmiała strzykawka lekarza po kryjomu skróci męki zwiększonymi dawkami morfiny. Wstydliwy zabieg, zbyt drobny jak na olbrzymią powszechność umierania. Domagam się Domów Śmierci, gdzie każdy miałby do dyspozycji nowoczesne środki lekkiego zgonu. Gdzie można by umrzeć gładko, nie zaś rzucając się pod pociąg, lub wieszając na klamce. Gdzie człowiek znużony, zniszczony, skończony, mógłby oddać się przyjaznym ramionom specjalisty, aby mu zapewniona została śmierć bez tortury i hańby.

Czytaj więcej: Dlaczego agonie nasze są tak samotne i tak prymitywne?

Zbliżały się dwudzieste urodziny Isidory, która nie znosiła sztampy i nie chciała typowej imprezy z kanapkami, alkoholem i seksem w łazience. Uznała, że najlepszy będzie artystyczny performance. Wahała się pomiędzy „fourierystyczną orgią” (ja popierałem ten pomysł) a nazistowskim cocktail party opartym na wzorcach podsuwanych przez patriotyczne i prawomyślne filmy kręcone w socjalistycznej Jugosławii: naziści, aroganckie, dekadenckie dranie w nieskazitelnych mundurach, gdzieś koło 1943 roku urządzają ostrą imprezę, na której zabawiają się z liżącymi ich oficerki miejscowymi kurwami i kolaborantami. Ale pewien młody komunistyczny szpieg przeniknął do ich wewnętrznego kręgu i na koniec ze wszystkimi się policzy. Z jakiegoś niefortunnego dla mnie powodu Isidora wybrała nazistowską imprezę, a nie orgię.

Czytaj więcej: Przyjęcie urodzinowe